Để diễn tả t́nh yêu thời mới, người ta hay nói chơi: “honey, money!”, nghĩa là “t́nh ơi, tiền đây!” Nhưng vẫn luôn có thứ t́nh yêu vượt lên tất cả. T́nh yêu tinh ṛng, t́nh yêu nguyên thủy, mà t́nh mẹ là điển h́nh.

Quanh năm vất vả lam lũ mà được một ngày mát mày mát mặt th́ người mẹ nào cũng thấy hả dạ. Ấy là ngày Vinh Danh Mẹ. Người Mỹ cũng thương mẹ lắm chứ. Ngày Vinh Danh Mẹ con cái thường mua hoa mua quà cho mẹ, lại mời mẹ đi ăn tiệm nữa. Vậy mà Trà Lũ trong cuốn Đất Thiên Đàng lại bảo như thế c̣n thua người Việt ḿnh: “Ở đây, mỗi năm một lần, con cái mới nhớ tới cha mẹ, mới mua quà, mới mua thiệp, mới mời đi ăn tiệm. Việt Nam ḿnh hơn hẳn họ mặt này. Chúng ta yêu mẹ quanh năm. Từ bé cho đến trưởng thành, chúng ta quấn quyít bên mẹ”.

Mẹ già như chuối ba hương

Như xôi nếp một, như đường mía lau.

Người Việt ḿnh diễn tả t́nh mẹ sống động và cụ thể lắm: Mẹ tượng trưng cho những ǵ chín nhất, ngọt nhất, quư nhất.

 

SUY NGHĨ BẰNG TIM

T́nh mẹ Việt Nam lại không dễ nhận ra bằng con mắt thịt. Không hôn hít rầm rộ như kiểu Âu Mỹ, mà đôi khi thật thầm lặng kính đáo. Thấy thế mà chẳng phải thế; nói vậy mà chẳng phải vậy. Nhưng phải cảm được bằng con mắt và lỗ tai thứ ba, nghĩa là bằng con tim. V́ mẹ Việt Nam thường suy nghĩ bằng tim.

Mẹ tôi cũng đă nhiều lần suy nghĩ bằng tim, nói vậy mà không phải vậy. Hồi chúng tôi c̣n nhỏ, mẹ tôi cưng thằng Út rất nhà, nhất là từ ngày ba tôi qua đời. Nó cũng biết vậy nên lờn mặt. Tôi c̣n nhớ, có lần nó phạm một tội “tầy trời” ǵ đó, bà bực ḿnh la lối om x̣m, rồi vừa giậm chân b́nh b́nh đe dọa vừa chạy đi kiếm roi, phen này đập cho mày một trận nên thân. Bấy nhiêu động tác cũng đủ bảo đảm cho thằng Út có đủ giờ cao chạy xa bay. Bà diễn thêm một màn ngoạn mục nữa là ḥ hét mấy đứa anh đứa chị đi bắt thằng Út về cho bà. Mấy anh chị th́ đă chỉ chờ “nói dzậy th́ cứ hiểu như dzậy” để trả thù thằng Út v́ cái ǵ cũng được hơn anh chị, bèn hè nhau đi bắt “can phạm” đem về nộp cho “triều đ́nh”. Trời ơi, biết làm sao bây giờ. Đă lỡ phát thanh hô hào nhất trí, đến khi “nhân dân” cộng tác với “nhà nước” đưa can phạm đến tận tay mà không xử th́ mất mặt bầu cua cá cọp và không c̣n thể thống ǵ hết nữa. Thế là “nhà nước” bất đắc dĩ phải xử án bằng cách bắt thằng Út lên đo giường. Rồi bà vung roi quất tứ tung chung quanh cho bụi bay mù mịt làm ra vẻ chiến trường đă đến hồi lửa khói ngút ngàn! Và dĩ nhiên là cũng phải có màn rê roi qua cái mông tội nhân theo chiêu thức “hải triều lăng lăng” như trong Anh Hùng Lĩnh Nam, có ư phủi bụi quần cho hắn th́ đúng hơn. Thằng Út rất thông minh, hiểu ư mẹ, bèn khóc thét lên với giọng thê lương ai oán. Tưởng rằng đến giây phút gay cấn này th́ sẽ được mấy anh chị nhào tới can mẹ, chứ nào ngờ bốn bề án binh bất động. Mẹ tôi tiến thoái lưỡng nan đâm bí. Không đánh nữa th́ sẽ bị “quần hùng” cười là “đă bảo mẹ cưng thằng Út như vậy là làm cho nó hư”, mà đánh tiếp th́ xót xa khúc ruột e không ổn. Thế là bà ̣a lên khóc tru trếu: “Các anh chị hè nhau đánh nó chết đi. Nó mồ côi chẳng ai thương.”

Câu chuyện mẹ tôi như vậy đấy! Chỉ có ḿnh bà có quyền đánh thằng Út chứ có ai dám động đến. Có giời mà hiểu được. Chưa kể có nhiều lần đứa em gái áp út bị ăn đ̣n lây. Số là mỗi lần thằng Út có tội th́ dễ ǵ mà bắt nó lên giường để đánh đ̣n. Thế là đứa gái áp út được bà dụ ngọt là “con cứ nằm giả vờ th́ em nó mới chịu nằm” v́ ra như có bạn đ̣n đỡ mất mặt. Nhưng nhiều lần từ chuyện đánh giả vờ, bà bỗng t́m ra nhiều giống tội khác rồi hóa ra đánh thật. Tội nghiệp con bé. Th́ ra “con tim có lư lẽ mà lư trí không biết được”, đúng như một câu nói của người Tây.

 

VỒNG TRẦU CHO MẸ

Lư lẽ con tim th́ vậy. Đôi khi có vẻ không công bằng. Vậy mà thiếu t́nh mẹ là hỏng ngay. Tục ngữ đă bảo: “mất mẹ liếm lá đầu đường” là đúng, ít ra về mặt tinh thần, anh em sẽ tan tác rời rạc. Người Việt đă có cả một trường ca vinh danh Mẹ Việt Nam:

Mẹ Việt Nam không son không phấn

Mẹ Việt Nam chân lấm tay bùn.

Văn minh Âu Mỹ thường được gọi là văn minh thiên về bố, dùng đầu nhiều hơn. Cái ǵ cũng phải có lư, cũng phải đo lường chiết toán được, nói vậy th́ chỉ có thể hiểu được là vậy. Làm sao có thể đo được độ ngon của miếng sầu riêng, làm sao có thể t́m ra lư của vụ mẹ tôi đánh thằng Út?! Nhưng rồi nh́n kỹ th́ ḿnh thấy mẹ thương mỗi đứa con mỗi kiểu khác nhau, tùy thời tùy mức. Anh em mỗi người mỗi tính th́ mẹ trở thành chất keo mầu gắn liền tất cả. Chắc chắn v́ người mẹ nào cũng đă cả đời chịu thua thiệt. Mà cũng chính v́ cứ cam chịu phần thấp trong nhà nên mới thành “ḷng mẹ bao la như biển Thái B́nh dạt dào”. Chỗ trũng nhất trên mặt đất th́ nhận được tất cả, biến chế tất cả, thành đại dương bát ngát. V́ thế trong Ngày Vinh Danh Mẹ, người Việt nên tặng mẹ ḿnh một vồng trầu thay v́ bó hoa. Lá trầu là chính tâm hồn mẹ, càng bị nhai nát thua thiệt càng nẩy sinh t́nh yêu.

Con đường nghiền nát trầu cau

Nên màu đỏ thắm nên màu sắt son.

 

BÚP BÊ KHÔNG MẶT

Dân Amish ở Bắc Mỹ có một lối sống an b́nh hạnh phúc rất ngược với những lề thói của các khuôn mẫu và tiêu chuẩn của xă hội hiện tại. Họ thuộc một thứ giáo phái đặc biệt rất ngặt do Jacob Ammann lập ở Thụy sĩ, nhưng bị bách hại phải chạy sang vùng Alsace-Lorraine, rồi di sang Mỹ khoảng năm 1720. Họ nhất định sống với nhau thành những cộng đồng riêng biệt trong những nông trại vùng Pennsylvania, Ohio, Indiana, Iowa, Nebraska. Lối sống của họ thật giản đơn chứ không phức tạp đến ngộp thở như xă hội bây giờ.

Một trong những phong tục đặc biệt của người Amish là khi con gái đi lấy chồng, bà mẹ tự tay làm cho con một búp bê không mặt, nghĩa là trên mặt không vẽ mắt, mũi, miệng, tai ǵ hết, và các ngón tay ngón chân cũng không rơ nét. Mà bà mẹ nào cũng làm như vậy, không cần phải đẹp đẽ cầu kỳ ǵ cả, nhưng mỗi búp bê đều mang sắc thái riêng, nhận ra ngay nét riêng biệt của người mẹ làm. Trao búp bê không mặt cho con là trao một của hồi môn đầy ư nghĩa, sẽ làm cho con giầu lắm, chứ không bao giờ trao vàng bạc ǵ cả, v́ người Amish không đeo vàng, không trang điểm. Thậm chí áo họ mặc thường ngày cũng không có cúc, v́ cúc cũng là đồ trang sức khoe mẽ.

Con búp bê đó sẽ để măi trong pḥng, luôn nhắc nhở cho con rằng không cần phải sơn trét vào mặt những vinh hoa giả tạo. Bên trong nội tâm con, dưới mái nhà con, đă sẵn kho tàng giầu có rồi, con hăy hướng vào mà khai mỏ, mà xây dựng cho gia đ́nh con thành một tổ ấm. Con hăy tập âm thầm chịu đựng, ẫn mặt đi và bằng ḷng thua thiệt th́ gia đ́nh mới hạnh phúc được.

 

TIN VUI THỂ HIỆN T̀NH YÊU

Không ngờ mà đạo sống người Việt và người Amish lại giống nhau như thế. V́ đó chính là cách thể hiện t́nh yêu tinh ṛng, nguyên thủy. Như Chúa Giêsu đă định nghĩa: Không có t́nh yêu nào hơn được t́nh của người thí mạng v́ người ḿnh thương. Đây mới là cách dựng xây t́nh yêu đích thật, bằng hy sinh quên ḿnh. “Thầy dạy chúng con một giới mệnh mới là hăy yêu nhau. Như Thầy đă yêu các con, cả các con cũng phải yêu nhau. Cứ xem t́nh các con yêu nhau, mọi người sẽ nhận ra các con là môn đồ của Thầy” (Gioan 13:34-35).

H́nh ảnh mẹ tôi xử tội thằng Út vẫn măi đi theo tôi, đặc biệt trong Ngày Vinh Danh Mẹ mỗi năm. Ngày Vinh Danh Mẹ cũng nhằm vào tháng Năm, tháng mà theo truyền thống Công Giáo gọi là tháng Hoa dâng kính Đức Mẹ. Những nhà văn hóa tha hồ mà t́m cách giải nghĩa hiện tượng tại sao người Việt rất sùng kính Đức Mẹ. Chắc chắn v́ h́nh ảnh người mẹ gần tim hơn đầu khi chạm tới huyền nhiệm Thiên Chúa là Cha. Và tôi vẫn nghĩ Đức Mẹ cũng thương theo cái kiểu mẹ tôi. Ai nói sao, mặc. Chẳng cần phải lư luận rằng kiểu đó có làm cho con ḿnh hư hay không.

Thể hiện t́nh yêu cũng là cảm nhận t́nh yêu. Bằng một việc cụ thể tỏ lộ t́nh thương, qua người mẹ c̣n sống hay đă qua đời. Và trong tháng Hoa này, ḿnh cảm nhận t́nh yêu rơ nhất qua việc làm sống lại t́nh mẹ với chính Đức Mẹ Maria. Ḿnh nh́n lên với con mắt tin yêu nói với Đức Mẹ: Kính mừng Maria đầy ơn phúc, Đức Chúa Trời ở cùng Mẹ”.

T́nh yêu này không hơn t́nh mẹ ḿnh th́ ít ra cũng bằng được như vậy. Cảm nhận này là phép mầu cho ḷng ḿnh dịu lại mỗi khi cuộc sống nặng trĩu ưu tư và căng thẳng. Và ḿnh nghe vẳng lên đâu đây câu hát: “T́nh yêu như trái chín con tim bồi hồi…”